નવરાત્રી એટલે નવ રાતો સુધી ગરબા, રોશની અને ઉત્સાહ. પરંતુ આ તહેવાર દરમિયાન સૌથી વધુ મહેનત આપણી આંખો કરે છે. ગરબા ગ્રાઉન્ડની ઊડતી ધૂળ, ચમકદાર આઈ મેકઅપ, તેજ LED લાઈટ્સ અને રોજ રાત્રે મોડે સુધી જાગવું, આ બધું ભેગું થાય ત્યારે આંખોમાં બળતરા, લાલાશ, ખંજવાળ કે સૂકાપણું થવું સામાન્ય છે. થોડી સાવચેતી રાખીએ તો તહેવારની મજા માણતાં માણતાં આંખોને પણ સુરક્ષિત રાખી શકાય છે.
નવરાત્રી દરમિયાન આંખો પર વધુ અસર કેમ થાય છે?
ખુલ્લા મેદાનમાં ગરબા રમતી વખતે ધૂળના ઝીણા કણો સીધા આંખમાં જાય છે. સાથે જ મેકઅપના કણો, પરસેવો અને ઓછી ઊંઘને કારણે આંખની સપાટી પરનું આંસુનું પડ (tear film) નબળું પડે છે. ઊંઘ દરમિયાન આંખો પોતાની જાતને રિપેર કરે છે, એટલે સતત નવ રાતનો ઉજાગરો આંખોને થાકેલી, સૂકી અને સંવેદનશીલ બનાવી દે છે. આ સ્થિતિમાં એલર્જી અને ઈન્ફેક્શનનું જોખમ પણ વધી જાય છે.
ધૂળથી આંખોને બચાવવાની ટિપ્સ
- આંખો ચોળશો નહીં
આંખમાં કંઈક જાય ત્યારે ચોળવાથી કણ કોર્નિયા પર ઘસાય છે અને ઉઝરડો પડી શકે છે. તેના બદલે થોડી વાર આંખ પલકાવો.
- સ્વચ્છ પાણીથી આંખો ધોવો
ઘરે પહોંચીને સાદા, સ્વચ્છ પાણીની હળવી છાલક મારો. ગુલાબજળ કે ઘરેલું નુસખા આંખમાં નાખવાનું ટાળો.
- સ્વચ્છ રૂમાલ કે ટિશ્યુ સાથે રાખો
પરસેવો કે ધૂળ લૂછવા માટે ગંદા હાથને બદલે સ્વચ્છ ટિશ્યુનો ઉપયોગ કરો.
- રસ્તામાં આંખોને ઢાંકો
ટુ-વ્હીલર પર ગરબા ગ્રાઉન્ડ જતી વખતે હેલ્મેટનું વાઈઝર કે ચશ્મા પહેરો.
- લુબ્રિકેટિંગ આઈ ડ્રોપ્સ
આંખો વારંવાર સૂકી લાગતી હોય તો ડૉક્ટરની સલાહથી આર્ટિફિશિયલ ટિયર્સનો ઉપયોગ કરી શકાય.
આઈ મેકઅપ કરતી વખતે રાખવાની સાવચેતી
- સારી ગુણવત્તાની અને એક્સપાયરી ન થયેલી પ્રોડક્ટ વાપરો
જૂનું કાજલ, મસ્કરા કે આઈલાઈનર બેક્ટેરિયાનું ઘર બની શકે છે.
- ગ્લિટર આંખથી દૂર રાખો
લૂઝ ગ્લિટરના કણો આંખમાં પડી કોર્નિયાને નુકસાન કરી શકે છે.
- પાંપણની અંદરની કિનારી (waterline) પર કાજલ ન લગાવો
તેનાથી આંખની તેલ ગ્રંથિઓ બંધ થઈ શકે છે અને ફોલ્લી કે ઈન્ફેક્શન થઈ શકે છે.
- મેકઅપ કોઈની સાથે શેર ન કરો
આંખનું ઈન્ફેક્શન મેકઅપ બ્રશ અને પેન્સિલ દ્વારા સરળતાથી ફેલાય છે.
- નકલી પાંપણ (false lashes) માટે સાવધાની
તેના ગુંદરથી કેટલાક લોકોને એલર્જી થાય છે, તેથી પહેલાં પેચ ટેસ્ટ કરો.
- સૂતા પહેલાં મેકઅપ સંપૂર્ણ કાઢો
કેટલો પણ થાક હોય, હળવા રિમૂવરથી આંખનો મેકઅપ કાઢ્યા વગર ક્યારેય ન સૂઈ જાવ.
ઉજાગરાની આંખો પર અસર અને તેનાથી બચવાની રીત
ઓછી ઊંઘને કારણે આંખો સૂકી થવી, પોપચા ફરકવા, આંખો નીચે સોજો અને કાળા કુંડાળા, તેમજ ધૂંધળું દેખાવું જેવી તકલીફો થઈ શકે છે.
- ઊંઘનો સમય સાચવો
રાત્રે મોડું થાય તો દિવસે થોડી ઊંઘ લઈને કુલ ઊંઘ પૂરી કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
- ઠંડો શેક કરો
સ્વચ્છ, ઠંડા કપડાથી બંધ આંખો પર થોડી મિનિટ શેક કરવાથી સોજો અને થાક ઓછો થાય છે.
- મોબાઈલ સ્ક્રીન ઓછી કરો
ગરબા પછી મોડી રાત્રે ફોટા-વીડિયો જોવાથી આંખો પર વધુ તાણ પડે છે.
- ગરબા વચ્ચે આંખોને આરામ આપો
બ્રેક દરમિયાન થોડી વાર આંખો બંધ રાખો.
નવરાત્રી દરમિયાન અપનાવવા જેવી સરળ આદતો
- ગરબા દરમિયાન અને પછી પૂરતું પાણી પીઓ, જેથી આંખોમાં કુદરતી ભેજ જળવાઈ રહે
- આહારમાં ગાજર, પાલક, આમળા અને મોસમી ફળો સામેલ કરો
- આંખ કે ચહેરાને અડતાં પહેલાં હાથ સાફ કરો
- ફટાકડા કે ધુમાડાથી દૂર રહો
- રોજ રાત્રે ઓશીકાનું કવર સ્વચ્છ રાખો
આંખના ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું?
જો આંખની લાલાશ એક-બે દિવસમાં ઓછી ન થાય, આંખમાં દુખાવો થાય, પીળો કે ચીકણો સ્ત્રાવ નીકળે, પ્રકાશ સહન ન થાય, ઝાંખું દેખાય અથવા આંખમાં કંઈક ખૂંચતું હોય એવું સતત લાગે, તો તરત આંખના ડૉક્ટરને બતાવો. મેડિકલ સ્ટોરમાંથી જાતે સ્ટીરોઈડવાળા આઈ ડ્રોપ્સ લઈને ક્યારેય ન નાખો, કારણ કે તે લાંબા ગાળે આંખને ગંભીર નુકસાન કરી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
નવરાત્રી આનંદ અને ભક્તિનો તહેવાર છે, અને આંખોની થોડી કાળજી આ આનંદને બમણો કરી શકે છે. ધૂળથી બચાવ, સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત મેકઅપ, અને પૂરતો આરામ, આ ત્રણ બાબતો યાદ રાખશો તો નવેય રાત આંખો તાજી અને સ્વસ્થ રહેશે. કોઈ પણ તકલીફ લાંબી ચાલે તો સમયસર આંખના નિષ્ણાતની સલાહ જરૂર લો.
FAQs
1. નવરાત્રી દરમિયાન આંખોમાં લાલાશ અને બળતરા કેમ થાય છે?
ગરબા ગ્રાઉન્ડની ધૂળ, પરસેવો, આઈ મેકઅપ અને ઓછી ઊંઘને કારણે આંખોમાં લાલાશ, બળતરા અને સૂકાપણું થઈ શકે છે.
2. ગરબા રમતી વખતે આંખમાં ધૂળ જાય તો શું કરવું?
આંખોને ચોળવી નહીં. થોડી વાર પલકાવો અને જરૂર પડે તો સ્વચ્છ પાણીથી આંખ હળવેથી ધોઈ લો. તકલીફ ચાલુ રહે તો આંખના ડૉક્ટરની સલાહ લો.
3. નવરાત્રીમાં આઈ મેકઅપ કરતી વખતે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?
સારી ગુણવત્તાનો મેકઅપ વાપરો, ગ્લિટર આંખથી દૂર રાખો, મેકઅપ કોઈની સાથે શેર ન કરો અને સૂતા પહેલાં સંપૂર્ણ મેકઅપ દૂર કરો.
4. મોડી રાત સુધી ગરબા રમવાથી આંખો પર શું અસર થાય છે?
પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી આંખોમાં થાક, સૂકાપણું, પોપચાં ફરકવાં, સોજો અને ક્યારેક ઝાંખું દેખાવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.
5. નવરાત્રી દરમિયાન આંખોનો થાક અને સૂકાપણું કેવી રીતે ઓછું કરી શકાય?
પૂરતી ઊંઘ લો, આંખોને નિયમિત આરામ આપો, સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડો અને જરૂર પડે તો ડૉક્ટરની સલાહથી લુબ્રિકેટિંગ આઈ ડ્રોપ્સ વાપરો.
6. નવરાત્રી દરમિયાન આંખની સમસ્યા થાય તો ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું?
આંખમાં સતત લાલાશ, દુખાવો, ચીકણો સ્ત્રાવ, પ્રકાશથી તકલીફ અથવા ઝાંખું દેખાવાની સમસ્યા હોય તો વિલંબ કર્યા વગર આંખના નિષ્ણાતને બતાવો.